اعتقادات اسلامی در اشعار استاد سیدمحمدحسین بهجت تبریزی (شهریار) موج می زند و چه قبل از انقلاب اسلامی و چه بعد از آن اشعاری توسط این شاعر بزرگ معاصر سروده شده که برخی از ابیات آن ترجمان آیه ای از کلام الله مجید، حدیثی از پیامبر اکرم (ص) یا ائمه معصومین (ع) و یا روایتی از آن بزرگواران است که این نشانگر پشتوانه علمی شهریار در مطالعات اسلامی می باشد.ضمنا عشق شهریار به پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) در اشعار او متجلی است و در این میان، مولای متقیان علی (ع) را جلوه ای دیگر است.در این مقاله به این جلوه درخشان و تبلور ارادت خاص به شیر خدا در اشعار استاد شهریار پرداخته می شود.

این نوشتار تاملی است در چگونگی طرح آموزه های مهدویت از سوی ائمه (ع) از زمان امیرالمومنین تا عصر حضرت سجاد (ع). ارائه معارف مهدوی از سوی قرآن و اهل بیت (ع) با توجه به اهداف کلی دعوت دینی، نیازهای مخاطبان عصر صدور و همچنین نیازهای شیعه در اعصار متاخر شکل گرفته است. بررسی محورهای مورد تاکید در این بیانات و تامل در نسبت آن ها با اهداف کلی و نیازهای هر عصر می تواند از یک سو طرح کلانی را نشان دهد که در این شکل از تعلیم و تربیت تعقیب شده است و از سوی دیگر، تاثیر تربیتی و اخلاقی هر یک از آموزه های مهدوی را نمایان تر کند.این پژوهش بر تحلیل محتوایی روایات صادره از چهار امام نخستین شیعه تکیه دارد و می کوشد با توجه به شرایط عصر صدور، آثار آموزه های مهدوی بر شیعیان را معلوم کند. از این رو، با تعیین محورهای مورد تاکید در سخنان هر یک از معصومین (ع) همراه با ارائه نمونه ای از آن و تامل در نسبت این سخنان با شرایط مخاطبان، تلاش دارد به حکمت و جهت طرح هر یک از آموزه ها دست یابد.پیش تر در مقاله ای از پیش فرض ها و روش های این تحقیق گفت وگو کرده ایم. مقاله حاضر، روشن گر این سخن است که تعلیم آموزه های مهدوی در این برهه از تاریخ ائمه (ع) افزون بر ارائه معارف مهدوی و آخرالزمانی، به نکاتی مهم در تربیت مخاطبان توجه دارد و نوعی زمینه سازی برای جلوگیری از آفات بحث مهدویت و نیز انحرافات را متناسب با عصر ائمه نخستین (ع) دنبال می کند.

این مقاله به بیان بررسی مبانی مشروعیت حکومتها از دیدگاه فرقه های اسلامی پرداخته و بر اساس همه مبانی حکومت امام علی (ع) را حکومتی مشروع و قانونی می داند که هر نوع اقدام علیه آن خلاف شرع می باشد. سپس به توجیه عملکرد صحابه در شورشهای خود علیه حکومت آن حضرت می پردازد و روشهای برخورد امام با مخالفان خود را مورد بررسی قرار می دهد که حتی در درگیریهای سیاسی هم آن حضرت حاضر نبود ذره ای از اصول خود عقب نشینی کند و ذره ای بر خلاف کتاب و سنت عمل کند.

با این که کتاب شریف نهج البلاغه گلچینی از سخنانی است که به امیرالمومنین (ع) مناسبت های مختلف بیان کرده است، دریایی بیکران از معارف الهی است و بعد از قرآن کریم بهترین راهنما برای هدایت بشر و ساختن انسان کامل است. هر انسان خواستار حقیقت می تواند از این دریای زخار به فراخور حال خویش کفی بر گرفته و جان تشنه اش را سیراب کند.سخنان امیرالمومنین (ع) دارای موضوعاتی است که مهمترین آن ها عبارتست از: فخر، توبیخ و تانیب، حماسه، تخویف و تهدید، ذم و هجا، رثا، وصف، مدح، دعا و ابتهال، حکمت و شکوه. در این نوشتار، ابتدا موضوعات نثر در نهج البلاغه با مثال ذکر شده، سپس یکی از آن موضوعات یعنی «شکوه» مورد بحث قرار گرفته است.شکوه به معنی شکایت، اظهار نگرانی و گله مندی است و از مصدرهای ساختگی است که در زبان عربی به جای آن شکایت و شکوی بکار می رود. مشتقات کلمه شکوی دوبار در قرآن و سیزده بار در نهج البلاغه بکار رفته است. پس از معنای لغوی شکوه، کاربرد آن در نهج البلاغه بیان شده و به عوامل و انگیزه های آن اشاره شده؛ سپس از میان شکوه های موجود در نهج البلاغه که بیش از 25 مورد است، 20 مورد آن با توجه ذکر شده؛ سپس به موقعیت سخن و جنبه شکوه آمیز بودن آن اشاره و انگیزه شکوه بیان گشته است و در پایان از همه مطالب نتیجه گیری شده است.

بیانات امام علی(ع) که تالی تلو قرآن و برترین نمونه سخن در زبان عربی پس از کلام خداست، منشا تاثیرات عمیق بر فرهنگ اقوام و ملل، به ویژه ملتهای مسلمان بوده است. سخن ایشان بیشترین تاثیر را بر زبان و ادبیات عرب، هم در غنی ساختن محتوا و مضمون، و هم در خلق ترکیبهای جاودانه ادبی داشته است، و حضور دستمایه سخن مولا در شعر و نثر ادبیات عرب، جلوه ای از تسری ولایت ایشان در همه زمانها و مکانهاست. در این مقاله، با تبیین جایگاه سخن مولا در شعر عرب و اقرار ادیبان برجسته بر این امر، به ابعاد این بخشی در زمینه پیام و مضمون و در زمینه قالب های سخن پرداخته ایم. بررسی سبک ادبی سخنان امام (ْع) در خطبه ها و موعظه ها، نامه ها، حکمتها و کلمات قصار، و بازتاب حضور شفاف این پیام اعجازگونه در اشعار شاعران بنام عرب با مطالعه دیوان آنان، بخش اصلی این مقاله را تشکیل می دهد.

موضوع جانشینی پیامبر (ص) را می توان مهمترین رخداد پس از رحلت رسول خدا (ص) دانست. اگر به آن نحوی که پیامبر (ص) می خواست پیش می رفت سیر تغییر و تحولاتی را که در دوران رسالتش، تلاش های زیادی برای آن نموده بود تا جامعه عرب را از آن ارزش های جاهلی و قبیله ای دور بنماید، به یک تحول عمیق و بنیادین نائل می گردید. ولی پس از رحلت آن حضرت رسومات جاهلی مجددأ آشکارگردید و مانع از تحقق چنین امری شد و جانشینی را که پیامبر، تعیین نموده بود کنار گذاشتند. در جریان سقیفه عده ای از انصار و مهاجرین در محلی بنام سقیفه بنی ساعده که سایبانی متعلق به انصار بود گرد آمدند تا برای جانشینی پیامبر تصمیم بگیرند. این مجمع که به شورای سقیفه معروف شد در حالی شکل گرفت که هیچ یک از بنی هاشم در آن حضور نداشتند، چرا که مشغول کفن و دفن پیامبر بودند. پس از تشکیل سقیفه و انتخاب ابوبکر عده ای از بیعت با او پشیمان شدند و عده ای نیز با او بیعت نکردند و به مخالفت با او برخاستند که تعدادی از مخالفان حامیان علی (ع) بودند. با وجود اینکه کارهای دیگری در این زمینه صورت گرفته است ولی بررسی های جدید از منابع اهل سنت و شیعه و بویژه از خلال خطبه های نهج البلاغه می تواند بر سر مباحثی که بین مورخان اختلاف است باب تازه ای را باز نماید.

(الهدف) إنّ الهدف من هذه الدراسة هو دراسة منطق التعامل السیاسی فی الحکومة العلویة واستکشاف منطق التعاقدیة المنشور فی هذا الأسلوب من التعامل السیاسی. (السؤال) یطرح البحث سؤالاً عن کیفیة أساس التعامل السیاسی عند الإمام علی×. (الفرضیة) قد مثلت قاعدة العقد أساساً للتعامل السیاسی فی الحکومة العلویة. (المنهج) تمّ البحث باستخدام هرمنوطیقیا دلتای، وأثناء استعراض واستکشاف النصّ النظری والتطبیقی للنشاط السیاسی للإمام علی×، قد اعتمد دراسة مفهوم العقد. وقد أجریت دراسة العقد فی نصّ الخطب والرسائل والحکم والأحداث السیاسیة فی عهد الإمام علی بن أبی طالب× و ذلک من خلال توظیف هرمنوطیقیا دلتای. تنطوی هرمنیوطیقیا دلتای علی الانتباه إلی نوایا ومقاصد المؤلف، وتفسیر کیفیة ظهور نوایا ومقاصد المؤلف من مفهوم العقد فی النصّ قید البحث والدراسة. وقد تمّ اعتماد هذه الطریقة من خلال الترکیز علی المنهج التاریخی لدیلتای والتأکید علی الفهم المشترک بین المؤلف والمفسر لمفهوم العقد. وقد جری تحقیق ذلک عبر تناول مختلف صیغ التعامل السیاسی فی الفکر السیاسی للعصور الیونانیة القدیمة والعصور والقرون الوسطی والعالم الحدیث. وفی سیاق إعادة قراءة مفهوم التعاقد فی السیاق السیاسی، یناقش البحث کیفیة ظهور خطاب التعاقدیة فی التعامل السیاسی. ویسوقنا استعراض المسار التاریخی للتعاقدیة السیاسیة إلی استکشاف أهمیة مفهوم حقوق الناس فی السیاسة والنطاق العام، وهو الأساس الذی یقوم علیه خطاب التعاقدیة. والنقطة المضافة هی أنّ هذا الأمر قد وجّه انتباهنا إلی استعادة مفهوم حقوق الناس، وعلی هذا المنوال، العهد العام فی السیاسة العلویة. ویمکن اعتبار هذه السیاسة نموذجًا واضحًا وشرعیًا لصناعة السیاسة الإسلامیة فی العالم المعاصر والتی قد تکون رائدة فی مجال السیاسة فی المجتمع المعاصر عن طریق تحلیل أبعادها وزوایاها المختلفة. (النتائج) إنّ دراسة سیاسة الإمام علی× إبّان حکمه ترسم لنا أسلوباً متمیزاً عن سیرة الخلفاء السابقین، ویمکن تفسیره بأنّه خطاب سیاسی مختلف یرتکز علی التعاقدیة. ویمکن أخذ هذه القراءة بعین الاعتبار إلی جانب الاهتمام بحقوق الناس من وجهة نظر الإمام علی×. والنقطة الأخری هی اهتمام الإمام× بدور الشعب فی الحکومة، والذی یتمثل فی أشکال، مثل: البیعة والشوری والمشارکة والإشراف والمشورة. والواقع أنّ النهج التعاقدی للإمام× ینبغی أن یُفهم إلی جانب الاهتمام بتنوع أسالیب المشارکة السیاسیة للناس، وهو ما یُری بکثرة فی النماذج المدروسة فی هذا البحث. (الاستنتاج) یمکن دراسة التعاقدیة فی الخطاب السیاسی العلوی علی ثلاثة مستویات: التعاقد مع الناس، والتعاقد مع الوکلاء، والتعاقد مع المعارضین والأعداء. ومن خلال دراسة هذه المستویات، یمکن اعتبار السیاسة العلویة نموذجاً مثیراً للاهتمام للسیاسة التعاقدیة العامة، وهو نهج متقدم ومدروس بالنظر إلی الإمکانیات والتسهیلات التی کانت متوفرة فی تلک الفترة. وقد وفّر البحث فهماً أفضل لکیفیة حوکمة الإمام علی× وإمکانیة تطبیقها علی الصعید الاجتماعی والإجراءات السیاسیة فی عصرنا الحاضر، کما صوّر دور مفاهیم "العهد" و"الوعد" و"العقد" کنماذج للتعاقد العام فی الخطاب السیاسی لأمیر المؤمنین×. وفی الوقت نفسه، ینبغی أن نلاحظ أنّ عرض صورة العقد الأساسی للحکومة العلویة مع إیلاء الاهتمام بإحداثیات ومواصفات هذه النسخة التعاقدیة ینبغی أن یُفهم فی إطاره الزمنی وقدراته الخاصّة والمفاهیمیة بوصفه عملاً سیاسیاً فاعلاً.

سیدمیرزا حسن زنوزی (1225-1172 ق) دیوانی موسوم به «گنج الله» دارد که در آن با دیدگاهی عرفانی به شخصیت امام علی (ع) نگریسته است. آن امام همام پیشوای عارفان و سرچشمه آموزه های آنان به شمار می آید که این امر در دیوان فانی خویی به خوبی جلوه گر شده است، یعنی موضوع اصلی سروده های او آموزه های عرفان اسلامی است و تکیه اصلی او در این مضامین به تفسیر باطن گرایانه و عرفانی از جایگاه مولای متقیان در حوزه معنویت می باشد. اشعاری که درباره آن پیشوای الهی سروده در دو نکته ایمان حقیقی و خلوص باطنی و عمل صالح و مراحل خودسازی و در نهایت تربیت انسان کامل قابل مطالعه است، در مجموع این آموزه ها را جهت الگوگیری مطرح می نماید و به تحلیل های دقیقی از حقایقِ معنوی ایشان اشاره می نماید.

استقرار نظم و امنیت از جمله مباحث بسیار مهم و مبنایی در سازماندهی امور و انتظام در کارهای حکومتی است. توجه و اهتمام بدین امر مهم در امور داخلی و خارجی حکومت اسلامی جایگاه ویژه ای دارد؛ چرا که بدون امنیت، توسعه در هیچ زمینه ای (سیاسی، فرهنگی و...) ایجاد نخواهد شد. حضرت علی (ع) نیز از همان ابتدای به دست گرفتن حکومت، بدین مهم توجه داشته اند و مواضع روشن خود را در لزوم برقراری امنیت در وجوه مختلف تبیین کرده اند. با عنایت بدین موضوع مهم، در این مقاله تلاش شده است چگونگی رسیدن به الگوی مناسب با بیان اصل نظم و امنیت و وحدت فیمابین و عوامل تهدید کننده امنیت در حکومت از جمله عصبیت های قومی، نژادی و شورش های داخلی و همچنین هدایت و توجیه کارگزاران و توجه به تقویت باورهای دینی و کرامت انسانی به عنوان روشی پیشگیرانه در جهت تامین امنیت از دیدگاه امام علی (ع) مورد بررسی قرار گیرد.